BEUN Bilim Kafede Fikirden Buluşa Uzanan Yol: Patent Okuryazarlığı Ele Alındı

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN), akademik bilgi birikimini toplumla buluşturan ve bilimsel farkındalığı artırmayı hedefleyen “Bilim Kafe” etkinliklerine devam ediyor. Yükseköğretim Kurulu (YÖK) öncülüğünde kurulan Bilim İletişim Ofisi etkinlikleri kapsamında, Millî Teknoloji Atölyesinde gerçekleştirilen “Patent Okuryazarlığı: Fikirden Buluşa: Yeniliğin Korunması ve Değere Dönüşmesi” başlıklı söyleşide, fikirlerin buluşa dönüşme süreci, patent ve fikrî mülkiyet hakları ile yenilikçi projelerin hukuki koruma yolları ele alındı.
Moderatörlüğünü BEUN Bilim İletişim Ofis Sorumlusu Öğr. Gör. Yağmur Atalay’ın üstlendiği programa, BEUN TÜRKPATENT Sınai Mülkiyet Danışma Birimi Koordinatörü Prof. Dr. Şenay Saraç konuşmacı olarak katıldı. Özellikle gençlerin, öğrencilerin ve teknoloji alanında proje geliştiren girişimci adayların ilgi gösterdiği söyleşide; bir fikrin hangi koşullarda patentlenebileceğinden başvuru süreçlerine, üniversitelerin buluş sahiplerine sunduğu desteklerden uluslararası patent korumasına kadar pek çok konu kapsamlı şekilde değerlendirildi.
“Her Fikir Patent Değildir: Buluşun Yenilikçi Bir Yönü Olmalı”
Söyleşinin ilk bölümünde fikrî mülkiyet haklarının kapsamına değinen Prof. Dr. Şenay Saraç, bu hakların telif hakları ve sınai mülkiyet hakları olmak üzere iki temel başlık altında değerlendirildiğini belirtti. Kitaplar, bilimsel ve sanatsal eserler ile bilgisayar yazılımlarının telif hakları kapsamında korunduğunu ifade eden Saraç; patent, faydalı model, marka, tasarım ve coğrafi işaretlerin ise sınai mülkiyet hakları arasında yer aldığını aktardı.
Patent sisteminin Ar-Ge ve inovasyon süreçlerindeki önemine dikkat çeken Prof. Dr. Saraç, patentin buluş sahibine belirli bir süreyle tanınan yasal bir tekel hakkı olduğunu vurguladı. Bu sistemin temel amacının teknolojik yenilikleri teşvik etmek, buluş sahiplerinin haklarını güvence altına almak ve yeni teknolojilerin geliştirilmesine katkı sunmak olduğunu belirtti.
Her yeni fikrin patentle korunamayacağının altını çizen Saraç, bir buluşun patent alabilmesi için yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik kriterlerini karşılaması gerektiğini ifade etti. Konuyu günlük hayattan örneklerle açıklayan Saraç, sıradan bir bölme modelindeki değişikliğin tek başına patentlenemeyeceğini; ancak teknik bir soruna çözüm getiren, özgün ve sanayiye uygulanabilir bir ürünün patent korumasından yararlanabileceğini söyledi.
Yazılım Projelerinde Patent Almak Mümkün mü? “Teknik Bir Çözüm Sunmalı”
Özellikle yazılım ve teknoloji alanında proje geliştiren gençlerin merak ettiği konulardan biri olan yazılımların patentlenebilirliği de söyleşide ele alındı.
Yazılımların tek başına her durumda patent korumasından yararlanamayacağını belirten Prof. Dr. Saraç, yazılımın teknik bir unsur içermesi ve teknik bir probleme çözüm sunması gerektiğini ifade etti. Yazılımın bir cihaz veya teknik sistemle birlikte değerlendirilmesinin önemine değinen Saraç, otomobillerde kullanılan fren sistemleri gibi teknolojik çözümler üzerinden örnekler vererek yazılım ile teknik buluş arasındaki ilişkinin patent değerlendirmesinde belirleyici olduğunu aktardı.
Patent ve faydalı model korumasının sürelerine de değinen Saraç, patent korumasının başvuru tarihinden itibaren 20 yıl, faydalı model korumasının ise 10 yıl olduğunu belirtti.
Üniversiteden Genç Buluşçulara Patent Desteği
Bir projenin birden fazla kişi tarafından geliştirilmesi durumunda patent hakkının kime ait olacağı sorusu üzerine açıklamalarda bulunan Prof. Dr. Saraç, buluşta katkısı bulunan kişilerin buluş sahibi olarak gösterilebildiğini ve katkı oranlarının başvuru sürecinde belirlenebildiğini ifade etti.
Üniversite bünyesinde geliştirilen projeler için önemli imkânlar bulunduğunu vurgulayan Saraç, öğrencilerin ve personelin Üniversitenin Sınai Mülkiyet Danışma Birimine yüz yüze ya da ilgili sitesinden başvurarak gerekli formları doldurabileceklerini belirtti.
Üniversitelerin buluş sahiplerine sağladığı desteğe de dikkat çeken Saraç, Üniversiteler öğrencilerinin ve personelinin geliştirdiği buluşların patent başvuru ve tescil süreçlerine ilişkin maliyetlerini karşıladığını ifade etti. Bu kapsamda başvuruda Üniversitenin başvuru sahibi, projeyi geliştiren kişilerin ise buluş sahibi olarak yer aldığını belirten Saraç, gençlerin yenilikçi fikirlerini koruma altına almaları için Üniversitenin ilgili birimlerinden destek alabileceklerini vurguladı.
Türkiye’de Alınan Patent Yurt Dışında da Geçerli mi?
Söyleşide katılımcıların ilgisini çeken bir diğer konu ise patentlerin uluslararası geçerliliği oldu. Türkiye’de patenti alınan bir buluşun başka bir ülkede izinsiz üretilmesi ve ticari kazanç elde etmek amacıyla kullanılması durumunda nasıl bir yol izlenmesi gerektiği sorusunu yanıtlayan Prof. Dr. Saraç, patent korumasının ulusal nitelik taşıdığını vurguladı.
Türkiye’de alınan bir patentin kendiliğinden dünyanın herhangi bir yerinde koruma sağlamadığını belirten Saraç, buluş sahiplerinin haklarını korumak istedikleri ülkelerde de ilgili başvuru süreçlerini yürütmeleri gerektiğini ifade etti. Uluslararası patent başvurusu ve koruma yollarının önemine değinen Saraç, buluş sahiplerinin hedefledikleri pazarlara göre ulusal ve uluslararası başvuru mekanizmalarını değerlendirmelerinin büyük önem taşıdığını kaydetti.
Fikirden Buluşa, Buluştan Katma Değere
Gençlerin yenilikçi fikirlerini koruma altına almaları, teknolojik gelişmelere katkı sunmaları ve geliştirdikleri projeleri ekonomik değere dönüştürebilmeleri açısından patent okuryazarlığının önemine dikkat çekilen söyleşi, katılımcıların sorularının yanıtlanmasıyla sona erdi.
